taş ustasının ebruli günlükleri

PERİHAN BAYKAL

TAŞ USTASININ EBRU’li GÜNLÜKLERİ*

sabah kızıllığına karışayım

yosunlu taş sunaklarda;

kendi putumu taşıyayım,

boynumda gümüşü parıldasın

yaşamış olmanın aşkı…**

Ne görkemli bir sanattır ebru! Ne güzeldir, doğanın bağrındaki o gizil ve gizemli kudret! Sonsuzca çeşitlenmek, dalgalanmak, hârelenmek; her damlada yeni biçimler almak. Durmaksızın devinen doğa gibi, elementleri sınırlı ama büründüğü formlar sonsuz. Ebru! Çokça ustalık ama ille rastlantı. Şiir nasıl planlı programlı bir şey değilse, kalemi eline almadan önce, belli belirsiz, tıpkı bir nemf gibi uçucu imgelerin dışında, bilmiyorsa şair ortaya çıkacak sonucu; ebru ustası da bilmez, yapıp bitirmeden, nasıl bir renk cümbüşünün çıkacağını ortaya. O güzel şaşkınlık, yazan-yapan kendi değilmişçe, o hayran bakış! Olmazsa olmazı, büyülü çekiciliği şiirin ve ebrunun.

Ve işte Eylül Ebruları! Şair de tıpkı bir ebru ustası gibi, kaleminin ucundan renkler damlatmış, damıtırca, şiirin o her dem ılık döl suyuna ve bu güzelim lirikler doğmuş, yaprak yaprak. Her bir damarında yaşamın özsuyunun nefes alıp verdiği.

Hep derim: Ahmet Uysal şiirinin bir coğrafyası vardır. Dün’ü ve yarın’ı bağrında bütünleştiren, yekvücut kılan; hep ‘an’ı yaşayan, zamansız bir coğrafya. Hissedersiniz, dışa dönüktür, hep dışarıdan bir yerlerden eser şiirinin rüzgârı. Ege kokar, zeytin kokar, defne yaprağı ve kekik kokar onun şiirleri. “Yaşadığı yere benzer.” Okurken hep bir su tadı dilinizde, aroması bazen deniz tuzu, bazen yalbırdayan köpüğü “sutüven”in. Açıktır, dupduru bir aynaya bakar gibi bakarsınız onun imgelerine. Hep hayata ve insana dönüktür yüzü. Kendiliğinden ve sentetiklikten tümüyle uzak.

Rilke “iyi şiir, okurken kalp atışlarınızı hızlandıran ya da yavaşlatan şiirdir” der. Ahmet Uysal şiirlerini okurken, kıyısı söğütlü, dibindeki ipil ipil, rengarenk çakılları görünen bir su başında durmuşsunuz da, suyun o şırıl şırıl akan sesini dinliyormuş gibi olursunuz ve yavaşlar kalp atışlarınız. Öfkesiz ve dingin. İrkiltip şaşırtmaz sizi. Sevdiği sözcükler vardır. Alır o sözcükleri, dilinde bir damak ustası gibi zevkle gezdirir; okşar; dalından koparmaya kıyamadan koklar gibi bir çiçeği. Uzaklıkları sever. Doğanın cömertçe sunduğu, insanoğlunun kıyasıya harcadığı güzelliklere o şefkatle ve saygıyla dokunur. İncecik selamlar gibi sevilen bir yolcuyu, bir sepet yolluk sunar gibi; üzümlü, incirli, çökelekli.

Tanrıları, ama en çok tanrıçaları vardır. “Ege kumsalında parıldayan” çakıltaşlarına benzer dostları, dostlukları. Onlara yazar şiirlerini, onlardan feyz alır. Şiirin sofrasına hiç yalnız oturmaz, ille omuzbaşında bir sıcak nefes olsun ister; paylaşmayı sever. Bütün mevsimlere, yılın on iki çeneğine de uygun sözceleri vardır, ayırmadan ve incelikle sever hepsini ama ille güz! En çok güz’e, o “şarabi eşkıya”ya yazar güzellemelerini. Yaz ırmaklarının düştüğünde debisi, şarabi güz dostluklarına usulca aralar kapısını. “Ev yapımı şarapla kalamar” hep yamacında. “Sözcükler alır, sözcükler verir.”

Aşk vardır şiirlerinde. Naif ve eflatuni. Yazması oyalı türküler, sevgiliye “siz” diye seslenen şarkılar çalan bir radyo, işler durur yanıbaşınızda bu şiirleri okurken. Uyaklarında ve koyaklarında bindallı dağ etekleri, büyülü uzaklıklar. Bir bakarsınız dağ olur o erişilmez sevgili, bir bakarsınız nehir; bir şiirinde çalı/yaz/kuşu, bir diğerinde güz patikası. Doğa nerde biter, sevgili nerde başlar, belirsiz. Panteist bir coşkuyla, bir bahar ayini edasıyla yazar çoğu kez. Aşk ki bencillikle bağdaşmayan duyguların başında gelir, yücelten, aşkınlaştıran, hatta ki ondadır bayrak; bilinir. Tutmaz avcunda çırpınan kuşu, savurur göğe masmavi ve yine sarınır ipek bürümcüğüne kelebek kozasının, yeni bir şiire değin. Bilir çün: Şiir bir “kızılca halvet çilehanesi”dir.


Yalın şiirin, az sözcükle çok şey söylemenin ustasıdır ya, Homeros’un yaşadığı topraklarda yaşıyor olmasından mıdır, kokladığı kadim havadan mıdır nedir bilinmez; göreceksiniz Eylül Ebruları’nı okurken; “ırmak şiir”e, destansı bir söyleyişe de alabildiğine yakındır kalemi. Taş Ustası’nın günlüğüyle savrulurken öte zamanlara, zamansızlıklara, derinden derine hissedersiniz: Vakitsiz gelmiş, taşın-çiçeğin, kuşun-kurdun kardeş olduğu kadim zamanları, o altın çağları özler gibidir.

“Dünya güzeldir ama bir şairin gözüyle daha da güzeldir” demiş Goethe. Eylül Ebruları’nı, bu, suyun iki yakası arasına zeytin dallarından köprüler döşeyen, doğa denli yalın şiirleri okuyun ve dünyanız daha da güzelleşsin. Aşkların erişilmez güzelliğinden bir gül, usulca değsin yanağınıza.

Kuşların ayak izine

Basarak bulunur orada,

Şairin son adresi.***


Şiir ola!

*Eylül Ebruları, Ahmet Uysal, Mühür Kitaplığı

** Aşkın Gümüşü, Eylül Ebruları, S.35

***Şairin Son Adresi, Eylül Ebruları, S.71

(Şehir, Mart 2010)